historia Argentyny

Historia Argentyny w pigułce

Okres prekolumbijski ( 10 tys.p.n.e. – 1480 n.e)

Plemiona nomadów z północy docierają do Argentyny i osiedlają się w Andach wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego.
500p.n.e. - 600n.e - w Jujuy i San Juan zaczynają się rozwijać kultury ceramiczne. Na miejscu dzisiejszego Tucuman rozkwita kultura Tafi.
600 - 1480n.e. – rozwój ośrodków miejskich na zachodzie i północnym zachodzie; początek metalurgii.
1480r – Inkowie podbijają północno-zachodnią część Argentyny, budują drogi, twierdze i nawiązują kontakty handlowe.

Okres Imperium Hiszpańskiego ( 1516-1809)

1516r – Hiszpan Juan Diaz de Solis odkrywa ujście Rio de la Plata ( Rzeka Srebra) i ogłasza ją terytorium Hiszpanii.
1536r – Pedro de Mendoza zakłada osadę Nuestra Senora de Santa Maria del Buen Aire ( buenos Aires).
1551r – koloniści z Peru zakładają Santiago del Estero u podnóża Andów – to najstarsza stała hiszpańska osada w Argentynie.
1580r – konkwistador Juan de Garay po raz drugi zakłada Buenos Aires.
1594r – dekret króla Hiszpanii zakazujący przewozu towarów przez Buenos Aires, co wymusza ich przewóz przez Limę w Peru.
1776r – Buenos Aires zostaje stolicą czwartego hiszpańskiego wicekrólestwa Ameryki, obejmującego tereny obecnej Argentyny, Urugwaju, Paragwaju i Boliwii.
1806 - 1807r - wojska brytyjskie zajmują i okupują Buenos Aires i dwukrotnie zostają pokonane przaz armię obywatelską.

Czasy Niepodległej Republiki ( 1810-1900)

25 maja 1810r , gdy Hiszpania znajduje się pod okupacją wojsk Napoleona w Buenos Aires ustanowione zostały rządy junty Kreolów (mieszkańców Argentyny urodzonych ze związków Hiszpanów i Indianek). Junta zerwała więzy z Hiszpanią, usunęła wicekróla, ogłosiła proklamację niepodległości. Rozpoczęto rozbrajanie garnizonów hiszpańskich i pogrom stawiających opór – gen. Jose de San Martin, zwany Ojcem Argentyny lub Liberatadorem ( wyzwolicielem), odegrał tu znaczącą rolę,

1811r - na czele ruchu wyzwoleńczego stanął gen.Jose de San Martin, a w 1812 w bitwie pod San Lorenzo rozgromił armię hiszpańską i został okrzyknięty bohaterem narodowym.
9 lipca 1816r – Kongres Argentyny oficjalnie ogłasza niepodległość Zjednoczonych Prowincji La Plata.
1817r – gen. Jose de San Martin prowadzi wojska przez Andy na wojnę z hiszpańskimi lojalistami w Chile. Bitwy pod Chacabuco i Maipu.
1 stycznia 1818r – wyzwolenie się Argentyny spod panowania Hiszpanii, ogłoszenie niepodległości Argentyny i objęcie przez gen.Bernarda O`Higginsa prezydentury I prezydent w historii Argentyny.
1820r – potyczki pomiędzy siłami caudillos ( właściciele ziemscy z prowincji interioru i Buenos Aires) o dominację w nowo formującym się państwie.
1826 - 1827r - prezydent Bernardo Rivadavia ogranicza wpływy Kościoła Katolickiego.
1829 - 1852r caudillo Juan Manuel de Rosas stopniowo zdobywa pozycję dyktatora i rządzi od 1835r.
1852r – armia Rosasa ponosi klęskę z rąk Justa Urqizy. Rosas ucieka do Anglii, gdzie umiera na wygnaniu w 1877r.
1 maja 1853r – proklamacja konstytucji Argentyny. Prowincja Buenos Aires oddziela się od reszty kraju – do 1861r stolicą będzie Parana.
1862r – ponowne oprzeniesienie stolicy do Buenos Aires.
1864 - 1869r - wojna paragwajska ( Argentyna sprzymierzona z Brazylią i Urugwajem przeciwko Paragwajowi).
1879r – wojna o pustynię – gen.Julio A.Roca pokonuje rdzenne plemiona indiańskie i przesuwa granicę na południe. Zostaje wybrany prezydentem.
1890r – powstanie radykalnej Unii Obywatelskiej.
1898r – generał Roca rozpoczyna drugą kadencję prezydencką.

I połowa XX wieku ( 1900-1945)

1904r – prezydentem Argentyny zostaje Manuel Qintana.
1906r – po śmierci Manuela Qintana prezydenturę obejmuje Jose Figueroa Alcorta.
1910r – prezydentem Argentyny zostaje Roque Saenz Pena. W Argentynie obchodzona jest setna rocznica niepodległości. Argentyna staje się jednym z najbogatszych krajów świata.
1914r – umiera prezydent Roque Saenz Pena, jego miejsce zajmuje Victorino de la Plaza.
1916 - 1930r – do władzy dochodzi Partia Radykalna. Urząd Prezydenta obejmuje Hipolito Yrigoyen i pełni go w latach 1916-1922 i 1928-1930.
1922r - władzę w Argentynie przejmuje radykał Marcelo T.de Alvear.
1928r – Hipolito Yrigoyen odniósł zdecydowane zwycięstwo w wyborach prezydenckich.
24 grudnia 1929r – próba zamachu na prezydenta H.Yrigoyena.
1930r - dochodzi do przewrotu wojskowego pod dowództwem gen. Jose F.Uriburu, który zostaje prezydentem.
1932r – generał Agustin P.Justo zwycięża w wyborach prezydenckich jako reprezentant sojuszu militarno – konserwatywnego i odwołuje stan wyjątkowy.
1934r – Argentyna przystępuje do Ligi Narodów.
1937r – wobec sfałszowania wyborów prezydenckich Zgromadzenie Narodowe proklanmuje prezydentem Argentyny Roberto Ortiza.
4 września1939r – rząd Argentyny ogłasza neutralność wobec wojny w Europie.
1940r – prezydent R.Ortiz przekazuje władzę wiceprezydentowi Ramonowi Castillo ( decyzję motywuje względami zdrowotnymi).
1943r – obalenie rządu Ramona Castillo przez militarną Grupę Zjednoczonych Oficerów ( GOU), do której należy pułkownik Juan Domingo Peron, prezydentem zostaje Pedro Pablo Ramirez.
1944r - prezydent Ramirez przekazuje swoje stanowisko wiceprezysentowi gen.Eldemiro J. Farrellowi a następnie składa rezygnację z urzędu.

Peronizm i rządy wojskowe (1945-1982)

1945r – Juan Peron, pełniący funkcję ministra wojny, zostaje aresztowany, a następnie uwolniony po wielkich demonstracjach pokojowych.
10 grudnia 1945r - ślub generała Juana Perona z Evą Duarte ( Evitą).
1946r - generał Juan Peron zostaje prezydentem Argentyny.
1949r – powstaje partia peronistowska.
1951r – Juan Peron zostaje wybrany na kolejną kadencję prezudencką.
26 lipca 1952r – Evita Peron umiera na raka w wieku 33 lat, naród pogrążony jest w żałobie.
1955r – protesty Kościoła katolickiego i niepokoje w armii prowadzą do przewrotu. Juan Peron emigruje z kraju.
1958r – prezydentem Argentyny zostaje Arturo Frondizi z Partii Radykalnej.
1962r – Prezydent Arturo Frondizi zostaje obalony przez wojsko. Jego miejsce zajmuje przewodniczący Senatu Jose Maria Guido.
1963r – wybory prezydenckie wygrywa Arturo Illia - polityk o umiarkowanych poglądach.
1966r – kolejna interwencja sił zbrojnych – gen.Juan Carlos Ongania obala prezydenta Illię.
1970r – rosnące niepokoje wśród klasy robotniczej skłaniają armię do zdymisjonowania prezydenta Onganii. Ostatecznie władze obejmuje generał A;ejandro Lanusse.
1973r - w wyborach prezydenckich zwycięża kandydat peronistów, Hector Campora, dochodzi do krwawego starcia pomiędzy prawicowymi i lewicowymi siłami w obręcie ruchu peronistowskiego.
1974r - Juan Peron po raz kolejny obejmuje prezydenturę. Napięcia w kraju prowadzą do zamieszek Po śmierci dyktatora 1 lipca prezydentem zostaje jego trzecia żona Isabelita, wtedy nasila się państwowy terror.
24 marca 1976r - junta wojskowa obala rządy Isabelity Peron. Pod wodzą generała i naczelnego wodza Jorge Fidela rozpoczyna się „proces reorganizacji kraju”. „Brudna wojna” przeciwko opozycji: od 9 do 30 tys Argentyńczyków zostaje uprowadzonych, torturowanych i zabitych przez siły bezpieczeństwa.
1978r – Argentyna organizuje i wygrywa Mundial.
1980 - 1981r – generał J.R.Videla ustępuje miejsca generałowi R.E.Violi, który z kolei zostaje usunięty przez generała F.L.Galtieriego.
1982r – argentysko-brytyjska wojna o Falklandy ( Malwiny). Argentyna przegrywa, tracąc 600 żołnierzy.

Demokratyczna Argentyna ( po roku 1983)

1983r – upadek rządu wojskowego. W wyborach prezydenckich wygrywa kandydat radykałów Raul Alfonsin.
1985r – publikacja raportu „Nunca Mas” o zaginięciach w okresie dyktatury wojskowej.
1985r -1987r – procesy i wyroki dla przywódców junty.
1986r – Argentyna po raz drugi zostaje piłkarskim mistrzem świata, tym razem na mistrzostwach w Meksyku.
1989r - Partia Radykalna nie jest w stanie kontrolować inflacji i przegrywa w wyborach. Prezydentem zostaje kandydat peronistów Carlos Saul Menem.
1995r – ponowny wybór prezydenta Menema.
1999r – wybory prezydenckie wygrywa radykał Fernando de la Rua.
2001r – kryzys gospodarczy. Na skutek zamieszek i rabowania sklepów prezydent de la Rua wprowadza stan wyjątkowy i składa dymisję. Kryzys argentyński wywiera poważny wpływ na całą Amerykę Łacińską.
2003r – urząd prezydencki obejmuje peronista Nestor Kirchner.
2006r – argentyńskie MSZ występuje do Hiszpanii o ekstradycję byłej prezydent Isabelity Peron, oskarżonej o państwowy terroryzm i malwersacje.
2007r – w 25 rocznicę wybuchu argentyńsko-brytyjskiej wojny o Falklandy (Malwiny) Argentyna potwierdza swe roszczenia do tych wysp.
28 października 2007r - w Argentynie odbędą się wybory prezydenckie.